[Học tiếng Trung nâng cao cho người Việt với từ vựng] Cách phân biệt từ khẩu ngữ và từ văn viết trong tiếng Trung

Bài liên quan:

Không phải từ nào cùng nghĩa cũng dùng trong cùng tình huống

Trong tiếng Trung, nhiều từ có nghĩa gần giống nhau, nhưng khác nhau về sắc thái: có từ thường dùng trong nói chuyện hằng ngày, có từ thường dùng trong văn bản, thông báo, tiêu đề hoặc tình huống trang trọng. Đây là điểm người Việt dễ bỏ qua, vì khi tra từ điển, nhiều từ đều được dịch giống nhau.

Loại từ	Dùng nhiều trong	Cảm giác
Khẩu ngữ	hội thoại, tin nhắn, lời nói hằng ngày	tự nhiên, gần gũi
Văn viết	thông báo, bài viết, văn bản chính thức	trang trọng, gọn, có tính văn bản

Học từ vựng tiếng Trung không chỉ là học nghĩa. Bạn cũng cần biết từ đó thường xuất hiện ở đâu.

Khẩu ngữ thường tự nhiên hơn trong giao tiếp

Khi nói chuyện với người khác, tiếng Trung thường ưu tiên cách nói đơn giản và tự nhiên. Nếu dùng từ quá văn viết trong hội thoại thường ngày, câu có thể nghe cứng hoặc giống văn bản dịch.

Khẩu ngữ hơn	Văn viết hơn	Tiếng Việt
現在 ♬	目前 ♬	bây giờ; hiện tại
因為 ♬	由於 ♬	bởi vì; do

Tình huống nói chuyện	Tự nhiên hơn
hỏi tình hình hiện tại	你現在方便嗎？ ♬
giải thích lý do đơn giản	因為時間不夠。 ♬

目前 và 由於 không sai, nhưng trong hội thoại bình thường, 現在 và 因為 thường tự nhiên hơn.

Văn viết thường dùng từ gọn và trang trọng hơn

Trong thông báo, văn bản chính thức hoặc bài viết nghiêm túc, tiếng Trung có xu hướng dùng từ ngắn gọn và trang trọng hơn. Những từ này giúp câu nghe giống văn bản hơn, nhưng nếu đem vào hội thoại thân mật thì có thể hơi cứng.

Khẩu ngữ hơn	Văn viết hơn	Tiếng Việt
開始 ♬	啟動 ♬	bắt đầu; khởi động
改 ♬	調整 ♬	sửa; điều chỉnh

Văn bản / thông báo	Tự nhiên hơn
thông báo hệ thống	系統將於下午啟動。 ♬
thông báo thay đổi	時間已經調整。 ♬

Trong tin nhắn bình thường, bạn có thể nói 時間改了. Nhưng trong văn bản chính thức, 時間已經調整 nghe trang trọng hơn.

Một số từ Hán Việt khiến người Việt dễ dùng quá trang trọng

Người Việt biết Hán Việt thường đoán nghĩa rất nhanh, nhưng cũng dễ dùng từ quá văn viết trong hội thoại. Ví dụ 協助 gần với “hiệp trợ / hỗ trợ”, nhưng trong nói chuyện bình thường, 幫忙 thường tự nhiên hơn.

Khẩu ngữ hơn	Văn viết hơn	Tiếng Việt
幫忙 ♬	協助 ♬	giúp; hỗ trợ

Tình huống	Câu tự nhiên
nhờ người khác trong hội thoại	可以幫忙看一下嗎？ ♬
văn bản trang trọng	感謝您的協助。 ♬

Không phải từ văn viết là sai. Vấn đề là dùng đúng tình huống. Trong hội thoại thân mật, từ quá trang trọng có thể làm câu nghe xa cách.

Cùng một ý, chọn từ theo tình huống

Khi viết hoặc nói tiếng Trung, hãy tự hỏi: đây là tin nhắn, hội thoại, thông báo hay văn bản chính thức? Cùng một ý có thể cần cách nói khác nhau.

Ý muốn nói	Khẩu ngữ hơn	Văn viết hơn
hiện tại	現在	目前
vì	因為	由於
giúp	幫忙	協助
sửa / thay đổi	改	調整

Với người học trung cấp, mục tiêu không phải là chỉ học từ khó hơn, mà là biết từ nào hợp với tình huống nào.

Cách nhớ nhanh

Khi nào?	Nên ưu tiên	Ví dụ
nói chuyện, tin nhắn	từ khẩu ngữ, dễ hiểu	現在、因為、幫忙
thông báo, văn bản chính thức	từ văn viết, gọn và trang trọng	目前、由於、協助
không chắc dùng từ nào	chọn từ phổ thông hơn	hiểu đúng tình huống quan trọng hơn dùng từ khó

Điểm quan trọng nhất: từ khẩu ngữ và từ văn viết không chỉ khác độ khó. Chúng khác tình huống sử dụng và cảm giác của câu.

Từ vựng và câu ví dụ