[Ngữ pháp tiếng Trung sơ cấp] Biến điệu của 一 yī và 不 bù

Bài học liên quan:

Biến điệu của 一 yī và 不 bù

「一 yī」và「不 bù」là hai từ rất thường gặp trong tiếng Trung. Pinyin viết ra nhìn khá đơn giản, nhưng khi nói thật, thanh điệu của chúng có thể thay đổi tùy vào chữ đứng sau.

Nếu muốn tiếng Trung của bạn nghe tự nhiên hơn, bạn nên học hai quy tắc biến điệu này từ sớm.

Lưu ý: trong bài này, “pinyin gốc” là cách ghi cơ bản trong từ điển, còn “cách đọc thật” là cách thường được phát âm trong lời nói tự nhiên.

1. Cách đọc cơ bản của 一 yī

Khi「一」được đọc riêng, dùng để đếm số, hoặc xuất hiện trong một dãy số, nó thường được đọc thanh 1:「yī」.

Tiếng Trung	Pinyin	Tiếng Việt
一 ♬	yī	một; số 1
一、二、三 ♬	yī, èr, sān	một, hai, ba

Tuy nhiên, khi「一」đứng trước một từ khác, thanh điệu của nó thường sẽ thay đổi.

2. 一 đọc thành yì trước thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3

Khi chữ sau「一」là thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3,「一」thường được đọc thành thanh 4:「yì」.

Thanh của chữ phía sau	Ví dụ	Cách đọc thật	Tiếng Việt
Thanh 1	一天 ♬	yì tiān	một ngày
Thanh 2	一年 ♬	yì nián	một năm
Thanh 3	一本書 ♬	yì běn shū	một quyển sách

3. 一 đọc thành yí trước thanh 4

Khi chữ sau「一」là thanh 4,「一」thường được đọc thành thanh 2:「yí」.

Thanh của chữ phía sau	Ví dụ	Cách đọc thật	Tiếng Việt
Thanh 4	一個 ♬	yí ge	một cái; một người; cụm với lượng từ phổ biến 個
Thanh 4	一次 ♬	yí cì	một lần
Thanh 4	一萬 ♬	yí wàn	mười nghìn / một vạn

4. 一 trong số tiếng Trung

Trong nhiều con số,「一」sẽ đổi thanh theo thanh điệu của âm tiết đứng sau. Trong lời nói tự nhiên, những cách đọc này rất thường gặp.

Số	Pinyin gốc	Cách đọc tự nhiên	Tiếng Việt
一百 ♬	yī bǎi	yì bǎi	một trăm
一千 ♬	yī qiān	yì qiān	một nghìn / một ngàn
一萬 ♬	yī wàn	yí wàn	mười nghìn / một vạn
一億 ♬	yī yì	yí yì	một trăm triệu
一兆 ♬	yī zhào	yí zhào	một nghìn tỷ / one trillion

Với người mới học, trước tiên chỉ cần nhớ quy tắc. Bạn không cần ép mình tính từng thanh khi đang nói. Sau khi luyện tập nhiều, các mẫu này sẽ trở nên tự nhiên hơn.

5. 一 trong ngày tháng

Khi đọc ngày tháng, bạn có thể nghe cả cách đọc gốc thanh 1「yī」và cách đọc biến điệu. Khi đọc cẩn thận, người nói có thể giữ「yī」. Trong lời nói tự nhiên, biến điệu có thể xảy ra.

Ngày tháng	Cách đọc cẩn thận	Cách đọc tự nhiên	Tiếng Việt
一月一日 ♬	yī yuè yī rì	yí yuè yí rì	ngày 1 tháng 1

Cả hai cách đọc đều có thể nghe thấy. Với người học, an toàn nhất là nhận ra được cả hai.

6. Cách đọc cơ bản của 不 bù

「不」bình thường được đọc là thanh 4:「bù」.

Tiếng Trung	Pinyin	Tiếng Việt
不 ♬	bù	không; không phải

Nhưng khi「不」đứng trước một từ thanh 4, thanh điệu của nó sẽ thay đổi.

7. 不 vẫn đọc bù trước thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3

Khi chữ sau「不」là thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3,「不」vẫn đọc là「bù」.

Thanh của chữ phía sau	Ví dụ	Pinyin	Tiếng Việt
Thanh 1	不聽 ♬	bù tīng	không nghe
Thanh 2	不停 ♬	bù tíng	không dừng; liên tục
Thanh 3	不想 ♬	bù xiǎng	không muốn; không nghĩ

8. 不 đọc thành bú trước thanh 4

Khi chữ sau「不」là thanh 4,「不」được đọc thành thanh 2:「bú」.

Thanh của chữ phía sau	Ví dụ	Cách đọc thật	Tiếng Việt
Thanh 4	不要 ♬	bú yào	không muốn; đừng
Thanh 4	不是 ♬	bú shì	không phải; không đúng
Thanh 4	不會 ♬	bú huì	không biết; sẽ không; không thể

Ôn tập nhanh

Từ	Quy tắc	Ví dụ
一	Đọc là yī khi đứng một mình hoặc khi đếm số.	一、二、三 ♬
一	Trước thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3, đọc là yì.	一天 ♬
一	Trước thanh 4, đọc là yí.	一個 ♬
不	Trước thanh 1, thanh 2 hoặc thanh 3, đọc là bù.	不想 ♬
不	Trước thanh 4, đọc là bú.	不要 ♬

Từ vựng hữu ích

Tiếng Trung	Pinyin	Tiếng Việt
一 ♬	yī	một; số 1
百 ♬	bǎi	trăm
千 ♬	qiān	nghìn; ngàn
萬 ♬	wàn	mười nghìn; vạn
億 ♬	yì	một trăm triệu
兆 ♬	zhào	nghìn tỷ; trillion
月 ♬	yuè	tháng
日 ♬	rì	ngày; ngày tháng
不 ♬	bù	không; không phải
聽 ♬	tīng	nghe
停 ♬	tíng	dừng; ngừng
想 ♬	xiǎng	muốn; nghĩ
要 ♬	yào	muốn; cần; sẽ
是 ♬	shì	là; đúng
會 ♬	huì	biết; có thể; sẽ

Tiếng Trung Hạo Ca